سه‌شنبه, 14 مرداد 1399
 |  رنگ  |  + . -
ADA
بستن این پنجره
این سایت مطابق با استاندارهای ADA برای نابینایان مناسب‌سازی شده و سازگاری این استاندارد در بخش‌های مختلف لحاظ گردیده است.
بستن این پنجره
دهه امامت و ولایت
شعار سال 99
ساماب
It
ملاقات عمومی
تقدیر از کادر درمانی در برابر کرونا
خدمات غیرحضوری پیشگیری از کرونا
تالار گفتگوی مجازی
سوت زنی
اطلاعیه رودخانه ها
اطلاعیه چاه ها
سازگاری با کم آبی
احراز هویت بر خط

طرح الگویی بهره‌برداری از روانابهای فصلی به منظور کاهش مصرف آبهای زیرزمینی (مطالعه موردی: بادامزارهای کوهسرخ کاشمر)

 

 

پژوهشگران:

جواد طباطبایی یزدی

رمضان کاظمی گلیان

اسماعیل نکویی قاچکانلو

 

مجری: انجمن علمی سیستم های سطوح آبگیر باران

 

کارفرما: شرکت آب منطقه­ای خراسان رضوی- گروه تحقیقات کاربردی

 

سال: 1395

 

دریافت فایل گزارش نهایی

 

 

چکیده پژوهش:

منطقه کوهسرخ کاشمر با وسعت حدود 16000 هکتار بادامزار، یکی از قطب های تولید بادام دیم کشور است که خشکسالی های متوالی و کمبود آب، مشکلات اقتصادی و اجتماعی عمده ای را ایجاد نموده است. در حال حاضر تعداد زیادی از درختان بادام دچار خشکی ناشی از کم آبی گردیده و روز به روز بر دامنه این خشکی افروده میگردد.  قابل ذکر است که سیستم آبیاری این درختان استفاده از روانابهای فصلی ناشی از بارندگی ها بوده که به دلیل خشکسالی و نامنظمی این بارشها، مانند گذشته قابل استفاده برای درختان نیست.

یکی از راه‌کارهای تأمین آب در مقیاس کوچک در مناطق خشک که دسترسی به منابع معمول نظیر چاه و رودخانه دایمی وجود ندارد، استفاده از بندهای خاکی تغذیه‌ای پیشنهاد شده است. هدف از این مطالعات، رسیدن به یک راهکار پایدار در رابطه با حفظ بادامزارهای منطقه کوهسرخ کاشمر می باشد و بدین منظور و با تکیه به روشهای سنتی موجود در منطثه اقدام به انجام مطالعات و پژوهش حاضر گردیده  است. پیرو مشاهدات انجام شده و استفاده از تجربیات قبلی، پیش بینی گردید که با احداث یک بند خاکی تغذیه ای در خروجی زیرحوضه هایی که دارای رخنمون سنگی با ضریب رواناب زیاد بوده و در بالادست اراضی بادامزار قرار دارند، میتوان باعث گردید تا رواناب ناشی هر بارش که در ارتفاعات مذکور اتفاق میافتد، به سرعت از دسترس خارج نشده و در عوض به تدریج در آبرفت پایین دست نفوذ نموده و توسط ریشه درختان به مصرف برسد. همچنین مبتوان با برداشت رسوباتی که همراه رواناب به داخل مخزن حمل میشود و استفاده آنها برای اصلاح بافت نفوذپذیر اراضی مخروط افکنه پایین دست و همچنین ترمیم و اصلاح بدنه بند بسبت به افزایش عمر مفید بند و نیز حفظ رطوبت در محدوده ریشه درختان کمک نمود.

در این مطالعات، ابتدا زیرحوضه های آبریز در مقیاس کوچک، تفکیک و مطالعات فیزیوگرافی انجام گردید. سپس ضمن انجام مطالعات اقلیم (هواشناسی) و هیدرولوژی، رواناب سالیانه زیرحوضه ها با روش های تجربی برآورد و مقادیر حاصل از روش جاستین به سبب تأثیرگذاری فاکتورهای مهم شیب زیر حوضه ها و ضریب جاستین، مورد قبول گردید که با نتایج حاصل از مدل سازی رواناب به روش Arc CN Runoff نیز همخوانی زیادی دارد.

در مطالعات زمین شناسی و آب زیرزمینی، ضمن حفاری چاه های دستی برای بررسی ضخامت و بافت آبرفت و تعیین سنگ کف، مشخص گردید که پهنه آبرفتی در گستره بادامزارها، فاقد آب زیرزمینی است و نقش آب زیرزمینی در تأمین رطوبت بادامزارها منتفی گردید.

در مطالعات بهره برداری از رواناب زیرحوضه ها، به سبب وجود آثار احداث بند خاکی در انتهای زیرحوضه شماره 2، ابتدا جهت تعیین حجم مخزن، محور و مخزن بند، نقشه برداری و سپس با تعیین نفوذپذیری سطحی و عمقی آبرفت به روش های صحرایی و شبیه سازی جریان زیرسطحی به وسیله نرم افزار Seep/w، مقدار نفوذ آب از بدنه و زیر بند در ترازهای مختلف آبگیری مخزن بند خاکی بررسی گردید. در آزمایشات نفوذپذیری، ضریب نفوذپذیری سطحی (K) برروی رسوبات تجمع یافته در پشت بند خاکی به روش آزمایش استوانه مضاعف (Double Ring) برابر با 1/20 سانتی‌متر در ساعت و ضریب نفوذپذیری آبرفت غیر اشباع به روش چاهک وارونه برابر با 9/65 سانتی‌متر در ساعت و نفوذپذیری بدنه بند (فاقد هسته نفوذپذیر رسی) با توجه به نوع دانه بندی و تراکم خاک برابر با 2 سانتی متر در ساعت برآورد شده است.

در مرحله آخر با ورود داده های نفوذپذیری، ارتفاع آب در مخزن بند خاکی برای حالت 25/0، 5/0، 75/0 و یک متر آبگیری و سایر اطلاعات مورد نیاز در نرم افزار Seep/w، مقدار دبی نشت در واحد عرض به ترتیب برابر با 15/6، 16/6، 22/6 و 25/6 لیتر در ثانیه محاسبه شده است.

نتایج نشان میدهد که با توجه به جنس تشکیلات سنگی موجود در ارتفاعات، و همچنین وجود زیرحوزه های متعدد با وسعت کم، میتوان با مشارکت مردم و کمک های حداقلی دولت و با الهام از روشهای سنتی موجود و قابل رویت در منطقه، اقدام به ساخت بندهای کوچک تغذیه ای در ابتدای مخروط افکنه های موجود در هر کدام از آبراهه و زیرحوزه ها منطقه نموده و تلاش نمود تا روانابهای فصلی بجای خروج سریع از حوزه، کنترل شده و  پس از نفوذ به زمین به وسیله درختان کاشته شده در مسیر به مصرف رسیده و مازاد آن دشت پایین دست را نیز تغذیه کند. لازم به ذکر است که با توجه به تجربیات نویسنده، منطفه مطالعاتی عمدتا بخاطر دارا بودن آبرفت با بافت غیر رسی و نفوذپذیر بطور کاملا استثنایی مستعد انجام اقدامات پیشنهادی میباشد.

 

 

 

 


بازدید:274
آخرین به روزرسانی: 1397/10/10